سيد جعفر سجادى
1517
فرهنگ معارف اسلامى ( فارسى )
عقل است استخراج كنيم و عمل بقياس و استحسان و ترجيحات ظنى و مناسبات در مذهب اماميه جائز نيست و اين امر موجب تضييق در شريعت نخواهد شد زيرا باب اجتهاد مفتوح است و لكن در دائره محدودى يعنى تا جائى كه مخالف با منصوصات و ضروريات از قبيل حرمت ربا و خمر و ميسر نباشد . بلى اگر معالجه مريضى منحصر بشرب خمر باشد شرب خمر براى او مباح است و لكن اباحهء شرب براى او در اين حال رافع حرمت واقعى آن نبوده بلكه اختصاص بخصوص اين مورد خواهد داشت - و همچنين خوردن طعام غير در مورد اضطرار مغير حكم واقعى نبوده و فقط رافع عقوبت است نه ساير آثار - بنا بر اين شخص مضطر ، ضامن مثل يا قيمت آن خواهد بود . ( كليات حقوقى ص 4 ) قَوّال - ( اصطلاح عرفانى ) گوينده و خواننده را گويند كه در روش سماع باشد و بسبك قوالى خواندن اصطلاحى است معروف . قَوامِع - ( اصطلاح عرفانى ) قوامع عبارت از موانع انسانست از مقتضيات نفس و طبع و هوى و اين قوامع امداد اسماء الهيهاند و بالجمله آنچه مقتضيات طبايع و اميال و شهوات نفسانى را قمع مىكند . ( اصطلاحات خطى ، ث 854 ) . قَواهِر - ( اصطلاح فلسفى ) شيخ اشراق آنچه را مشائيان عقل گفتهاند نور قاهر ناميده است و كلمهء قواهر كه جمع قاهر است بطور مطلق بر عقول اعم از طوليهء مترتبه و عرضيهء متكافئه اطلاق شده است و هرگاه با قيد سافله ذكر شده است مراد عقول متكافئه است و هرگاه با جمله و قيد اعلون « القواهر الاعلون » گفته شده است مراد عقول مترتبهء طوليه است بطور كلى انوار مجرده منقسم ميشوند بانوار قاهرهء اعلون كه عبارت از طبقهء طوليهء مترتبه باشند و انوار قاهره صوريه كه ارباب اصنام باشد و عبارت از طبقهء عرضيهء متكافئه غير مترتبهاند در طرف نزول و ارباب اصنام نوعيهء جسميهاند . از قواهر سافله تعبير بقواهر نازله نيز شده است « فالانوار المجردة تنقسم الى انوار قاهرة اعلون و هى الطبقة الطولية المرتبة و انوار قاهرة صورية هى ارباب الاصنام و فى بعض النسخ ذوات الاصنام و هى الطبقة العرضية المتكافئة فى التزول و هى ارباب الاصنام النوعية الجسمانية . » ( ش ص 351 ، 382 و رجوع شود به مجموعه دوم مصنفات 140 ، 147 ، 179 ) . قَواهرِ أعْلون قَواهرِ سافِله قَواهرِ عاليَه قَواهرِ نازِلَه قَواهرِ نوريَّه - ( اصطلاح فلسفى ) بطور كلى سهروردى انوار مجرده را بر دو گونه تقسيم مىكند يكى انوار قاهره و ديگرى انوار اسفهبديه يا انوار مدبرهء برازخ . انوار قاهره را نيز بر دو سلسله منقسم ميسازد يكى قواهر طولى ( عقول مفارقه ) كه نسبت بموجودات داراى تدبير و عنايت هستند تدبير و عنايتى كه بر خلاف